ÖNALIM HAKKINDA RAYİÇ BEDELE ANAYASA MAHKEMESİ İPTAL KARARI
Önalım Hakkında Rayiç Bedel İptaline Dair
İncelenen karar: Anayasa Mahkemesinin 16 Temmuz 2026 tarihli, E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararı
Yayımlandığı Resmî Gazete: 6 Kasım 2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete
İptal hükümlerinin yürürlük tarihi: 6 Ağustos 2027
Anayasa Mahkemesi, önalım hakkının kullanılmasında satış bedeli yerine hâkim tarafından belirlenecek rayiç bedelin yatırılmasını öngören düzenlemeyi 16 Temmuz 2026 tarihli, E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararı ile iptal etti. İptal, bu düzenlemenin daha önce açılmış davalara uygulanmasını sağlayan geçici hükmü de kapsıyor.
Anayasa Mahkemesi kararının özeti
7571 sayılı Kanun ile Türk Medenî Kanunu’nun 734. maddesinde yapılan değişiklik, önalım hakkını kullanmak isteyen paydaşın satış bedeli yerine hâkim tarafından belirlenen rayiç bedeli yatırmasını öngörüyordu. Aynı Kanun’la eklenen geçici 1. maddenin ikinci fıkrası ise değişikliğin, yürürlük tarihinden önce açılmış davalarda da uygulanmasını gerektiriyordu.
Anayasa Mahkemesi, rayiç bedel ölçütünü Anayasa’nın 5. ve 35. maddelerine aykırı buldu. Mahkemeye göre önalım hakkı, üçüncü kişiyle yapılan satışın koşulları korunarak hak sahibi paydaşın alıcının yerine geçmesine dayanır. Satış bedelinin yerine mahkemece belirlenen rayiç bedelin geçirilmesi ise bu koşulları değiştirmektedir.
Bu yöntem, alıcının ödediğinden fazla bir tutar elde etmesine veya ödediğinin altında bir bedelle karşılaşmasına neden olabilmektedir. Önalım hakkı sahibi de ödeyeceği miktarı önceden öngörememektedir. Mahkeme, bu sonuçların tarafların mülkiyet hakkından kaynaklanan menfaatleri arasında adil bir denge kurmadığını kabul etmiştir.
Kararla, rayiç bedel ibaresinin yanında, bu iptal nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan ikinci fıkranın diğer hükümleri ve eski davalara uygulamayı sağlayan geçici 1. maddenin ikinci fıkrası da iptal edilmiştir.
AYM, doğacak hukuki boşluğu kamu yararı bakımından sakıncalı görerek iptal hükümlerinin yürürlüğünü dokuz ay ertelemiştir. [1]
Dokuz aylık erteleme süresinde rayiç bedel uygulanacak mı?
Anayasa’nın 153. maddesi, iptal hükmünün yürürlüğünün ertelenmesine imkân tanımaktadır. İptal edilen hüküm, erteleme süresince şeklen yürürlükte kalmaktadır. Bunun görülmekte olan uyuşmazlıklarda nasıl sonuç doğuracağı konusunda ise yargı kararlarında farklı yaklaşımlar bulunmaktadır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 14 Mayıs 2026 tarihli, E.2026/2584, K.2026/3496 sayılı kararında, yürürlüğün ertelenmesinin kuralın otomatik olarak uygulanmaya devam edilmesini gerektirmediği kabul edilmiştir. Daire, iptal gerekçesi dikkate alınarak somut uyuşmazlıkta kuralın uygulanmamasının mümkün olduğunu belirtmiştir.
Bu karar doğrudan önalım hakkına ilişkin değildir. Ancak Anayasa’ya aykırılığı tespit edilmiş bir hükmün erteleme süresindeki uygulanabilirliği bakımından önemli bir dayanak sunmaktadır.
Geçici hüküm, kanun değişikliğini eski davalara da taşımıştı
7571 sayılı Kanun’la getirilen geçici hüküm, rayiç bedel düzenlemesinin yalnızca yeni davalarda değil, değişiklikten önce açılmış derdest davalarda da uygulanmasını öngörüyordu.
Bu nedenle bir önalım davasında ilk derece kararı veya istinaf incelemesi yapılmış olması, tek başına davayı kanun değişikliğinin etkisinden çıkarmıyordu. Dava henüz kesinleşmemişse, geçici hükmün kapsamı ve uygulanabilirliği değerlendirilmek zorundaydı. Önceden satış bedeli üzerinden yürütülen bir yargılamada rayiç bedel araştırmasının gündeme gelmesinin hukuki dayanağı da bu düzenlemeydi.
Rayiç bedel uygulanmazsa doğrudan tapudaki miktar esas alınabilir mi?
Tapudaki miktar bakımından da bedelde muvazaa iddiaları, tarafların savunmaları, ispat kuralları ve alıcıya düşen tapu giderleri değerlendirilmelidir. AYM’nin satış koşullarının korunmasına yaptığı vurgu, tapudaki rakamın her uyuşmazlıkta incelemesiz biçimde kabul edilmesi anlamına gelmez.
Bununla birlikte düşük bedeli bildiren alıcının sonradan kendi muvazaasına dayanamayacağı yönündeki içtihatlar da göz ardı edilemez. Bu nedenle tapudaki miktarın yerine gerçek satış bedelinin veya rayiç değerin geçirilmesi, yalnızca ekonomik hakkaniyet düşüncesiyle çözülebilecek bir mesele değildir.
Satış tarihindeki gerçek ekonomik değeri gözeten yasal bir düzenleme yapılmalıdır.
AYM kararı sonrasında yapılacak düzenlemede, tapuda gösterilen bedel ile satışın gerçek ekonomik karşılığı arasındaki farklılık da ele alınmalıdır. Kanaatimizce kanun koyucu, gerçek satış bedelinin belirlenmesini sağlayan açık güvenceler getirmeli; en azından rayiç bedelin esas alınacağı hâllerde değerleme tarihinin satış tarihi olduğunu açıkça düzenlemelidir.
Satış tarihindeki değer ile yargılama sırasında oluşan güncel değer aynı değildir. Özellikle enflasyonun ve taşınmaz fiyatlarındaki değişimin belirgin olduğu dönemlerde, yargılama süresine bağlı olarak artan bir bedelin önalım hakkı sahibine yüklenmesi, hakkın kullanılmasını güçleştirebilir. Buna karşılık satış tarihinde dahi gerçek ekonomik karşılığı yansıtmayan düşük bir tapu bedelinin tartışmasız biçimde esas alınması da alıcı bakımından ağır bir kayıp yaratabilir.
Özellikle tapu harcını düşük ödemek amacıyla satış bedelinin gerçeğe aykırı biçimde düşük gösterildiği işlemlerde, bu beyana bağlanan sonuç, önalım hakkı sahibinin taşınmaz payını gerçek ekonomik karşılığından çok daha düşük bir tutarla edinmesine yol açabilir. Eksik harç beyanına bağlanan özel hukuk sonucunun bir tarafın diğeri aleyhine ölçüsüz biçimde zenginleşmesine dönüşmesini önleyen bir çözümün, somut olay adaletine ve genel ekonomik gerçeklere daha uygun olacağı kanaatindeyiz.
Bu görüş, düşük bedel beyanının korunması veya eksik harcın sonuçsuz bırakılması anlamına gelmemektedir. Eksik beyanın vergisel ve diğer hukuki sonuçları kendi kuralları içinde ele alınmalı; önalım ilişkisinde ise tarafların mülkiyet menfaatlerini dengeleyen bir sistem kurulmalıdır.
Burada gerçek satış bedeli ile satış tarihindeki rayiç değer arasındaki fark da korunmalıdır. Taraflar, ekonomik veya kişisel nedenlerle piyasa değerinin altında ya da üzerinde bir satış bedeli kararlaştırabilir. Bu nedenle satış tarihindeki rayiç değer, gerçekten kararlaştırılan ve ödenen bedeli her durumda bertaraf eden otomatik bir ölçüte dönüştürülmemelidir. Aksi yaklaşım, AYM’nin satış koşullarının korunmasına ilişkin gerekçesiyle yeniden gerilim yaratabilir.
Öncelikli çözüm, gerçek satış bedelinin banka kayıtları, ödeme belgeleri ve diğer hukuken kullanılabilir delillerle belirlenmesine imkân tanıyan açık bir kanuni düzenlemedir. Satış tarihindeki rayiç değer, gerçeğe aykırı düşük bedel beyanının değerlendirilmesinde objektif bir denetim ölçütü olarak kullanılabilir. Kanun koyucu rayiç bedele ayrıca sonuç bağlayacaksa, bunun koşullarını ve satış tarihinin esas alınacağını açıkça belirlemelidir.
Yargı makamlarının da mevcut hukuki imkânlar ve ispat kuralları çerçevesinde satış tarihindeki gerçek ekonomik değeri göz önünde bulundurması gerektiği düşüncesindeyiz. Nasıl önalım hakkını kullanan davacının, satış işleminin tarafı olan davalı tarafça bedelin rayiç bedelden daha yüksek gösterilerek önalım hakkının kullanılmasını imkansız hale getirme yönünde bir muvazaası olduğu iddiasını öne sürebiliyorsa, davalı tarafa da kendi muvazaasına dayanmak anlamına gelmeyecek şekilde maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını sağlama imkanı tanınmalıdır. Salt tapu harçlarından kaçınmak maksadıyla bedelin düşük gösterilmesine yönelik bağlanan bu kazuistik yorum, ekonomik gerçeklerle bağdaşmayacaktır. Önalım hakkı davasında korunan hukuki menfaat, paydaşlar arasına dışarıdan bir kişinin katılmasını önlemek, payların mevcut paydaşlarda toplanmasını sağlamak ve mülkiyet yapısının sadeleştirilmesini kolaylaştırmaktır.[3] Bu hakkın koruduğu hukuki menfaatlerde satış bedelinin gereğinden yüksek yahut düşük gösterilmesi ancak ikincil bir konumda olan satış bedelindeki mülkiyet hakkına dair tartışmadır. İşte burada önalım hakkının toparlayıcı ve tekilleştirici etkisine yönelik amacı sakatlayacak şekilde mağduriyetlere yol açılmaması gerekir.
Bu nedenle, önalım hakkının da kötüye kullanılmasının önüne geçmek adına en azından satış tarihindeki rayiç bedel üzerinden hüküm tesisine imkan tanıyan yasal düzenleme yapılmasının yerinde olacağı kanaatindeyiz.
Kaynaklar
Anayasa Mahkemesi'nin 16.07.2026 tarihli, E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararı
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 14.05.2026, E.2026/2584, K.2026/3496
Anayasa Mahkemesi’nin C.B.B., B. No: 2018/27003, 11.05.2022
Avukat Arabulucu
İzzet TOPUZCU
07.11.2026
UYARI
Bu sitede yayımlanan makaleler, görüşler ve beyanlar, somut bir olay hakkında hukuki danışmanlık veya işlem önerisi niteliğinde değildir. İçeriklerin okunması veya kullanılması avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Yazılardaki değerlendirmeler, somut uyuşmazlıklar bakımından tarafımızı bağlayan bir görüş, taahhüt veya sonuç garantisi oluşturmaz.
Mevzuat ve yargı kararları zaman içinde değişebilir. Her olayın koşulları farklı olduğundan, hukuki konularda herhangi bir işlem yapılmadan, karar alınmadan veya bir haktan vazgeçilmeden önce bir avukata danışılmalıdır. Bu içerikler, kişiye ve olaya özel hukuki yardımın yerine geçmez.
İçeriklerin kullanılmasından, yorumlanmasından, güncelliğini yitirmesinden veya bunlara dayanılarak işlem yapılması ya da yapılmamasından kaynaklanan doğrudan veya dolaylı zararlar ve hak kayıpları bakımından sorumluluk kabul edilmez.